خانه / ایران / دروازه‌ی ارگ سمنان، یادگاری از فرهنگ و تمدن و هنر معماری تورک

دروازه‌ی ارگ سمنان، یادگاری از فرهنگ و تمدن و هنر معماری تورک

دروازه‌ی ارگ سمنان در شهر سمنان واقع است. این بنا دروازه‌ی شمالی و تنها باقی‌مانده‌ی ارگ دولتی قدیم سمنان است. ساختمان اصلی ارگ سمنان به عنوان دارالحکومه‌ی شهر و در زمان شاهزاده بهمن میرزا بهاءالدّوله فرزند فتحعلی شاه قاجار، ساخته شد و شامل اماکنی مثل تلگراف‌خانه، قراول‌خانه، آب انبار، حمام و… بوده است. امروزه از مجموعه‌ی ارگ دولتی کهن سمنان چیزی باقی نمانده است؛ زیرا در زمان رضا شاه پهلوی به بهانه‌ی ساخت و ساز خیابانها و بناهای نو، تمامی این مجموعه، به جز دروازه‌ی شمالی آن تخریب شد.

در سال ۱۲۸۴ هجری قمری ناصرالدین شاه قاجار عازم سفر مشهد می‌شود و به مدت سه روز در ارگ حکومتی سمنان اقامت و در همان زمان دستور ساخت دروازه برای ارگ حکومتی را صادر می‌کند. دروازه‌ی ارگ سمنان در واقع دروازه‌ی شمالی ارگ حکومتی بوده که ساخت آن در زمان حکومت انوشیروان میرزا ضیاء‌الدوله پسر دهم عباس میرزا نایب‌السلطنه، حکمران سمنان، دامغان، شاهرود و بسطامیه در سال ۱۳۰۲ هجری قمری به پایان رسیده است.

بنای اصلی دروازه‌ی ارگ سمنان با ارتفاع ۷ متر از آجر ساخته شده است و دو نمای شمالی و جنوبی دارد و از نظر هنر معماری و کاشی‌کاری در نوع خود ارزشمند است. نمای شمالی دروازه به مراتب زیباتر و جذاب‌تر از نمای جنوبی آن است.

نمای شمالی دروازه‌ی ارگ شش مناره‌ی تزئینی با ارتفاع مختلف و نقوش هندسی دارد.
مدخل اصلی دروازه که محل عبور و مرور بوده و درب اصلی در این قسمت قرار گرفته از الوار قطور با گل‌میخ‌های آهنی ساخته شده است.

در بالای ورودی، تصویر سرباز قاجاری با اسلحه و تجهیزات، کاشی‌کاری شده است، در طرفین ورودی هم تصویر یکی از نمادهای اساطیری تورک، «شیر و خورشید و شمیر (شیر شمیر به دست و خورشید)»، و سرباز قاجاری به‌صورت متقارن نقش بسته‌اند. تزئینات کتیبه‌ای از عناصر جالب توجه نمای شمالی است که به شکل نیم دایره در بالای مدخل اصلی به خط نستعلیق زرد بر زمینه‌ی کاشی‌های لاجوردی نوشته شده است.

متن کتیبه در بین گل‌و‌برگ‌های اسلیمی در نمای شمالی دروازه:

«بر حسب امر قدر بندگان سکندرشان اعلی حضرت القدس همایون شاهنشاه جم جاه فلک بارگاه و ملجاء السلاطین و الخاقان ابن الخاقان بن الخاقان ناصرالدین شاه قاجار خلد الله ملکه و دولته به سعی و اهتمام جناب اشرف ضیاءالدوله انوشیروان میرزا حکمران سمنان، دامغان، شاهرود، بسطام اتمام همت پذیرفت، فی شهر محرم‌ الحرام سنۀ بیچی ئیل خیریت دلیل».

نمای جنوبی ارگ دارای دو اتاق در دو طرف به قرینه‌ی یکدیگر، دو راهروری کوچک، ایوان‌هایی در جلوی اتاق‌ها و مدخل اصلی است که محل عبور و مرور بوده است. نمای اصلی این قسمت از آجر است و راهروهای اصلی با پلان مربع به وسیله‌ی فیلپوش‌ها به گنبد کم خیز منتهی می‌شود.

یکی از عناصر جالب توجه نمای جنوبی تزئینات کتیبه‌ای است که به شکل نیم دایره در بالای مدخل اصلی به خط نستعلیق نوشته شده است، متن کتیبه چنین است:
«السلطان ابن السلطان ابن سلطان، سلطان صاحبقران، ناصرالدین شاه قاجار (۱۳۰۲)».

دروازه‌ی ارگ سمنان، یادگاری از فرهنگ و تمدن تورکان و یکی از هزاران نمونه از آثار هنر معماری تورک در ایران است.

سولماز شاهسئون باغدادی

 

در بالای ورودی نمای شمالی دروازه‌ی ارگ سمنان، تصویر سرباز قاجاری با اسلحه و تجهیزات، کاشی‌کاری شده است، در طرفین ورودی هم تصویر یکی از نمادهای اساطیری تورک، «شیر و خورشید و شمیر (شیر شمیر به دست و خورشید)»، و سرباز قاجاری به‌صورت متقارن نقش بسته‌اند.

 

 

در بالای ورودی جنوبی و متقارن با نمای شمالی دروازه‌ی ارگ سمنان، کتیبه‌ای به شکل نیم‌دایره با خط نستعلیق و متن زیر وجود دارد:
«السلطان ابن السلطان ابن سلطان، سلطان صاحبقران، ناصرالدین شاه قاجار (۱۳۰۲)».

 

 

این مطلب را شیر کنید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

من ربات نیستم *

کتابخانه دیجیتالی بایداق راه اندازی شد. برای دسترسی به کتابخانه از منوی کتابخانه بایداق استفاده نمائید. رد کردن