تورکچولر

بنیانگذار «تورکچولوک» را اسماعیل گاسپیرالی می‌نامند. گاسپیرالی از تورک‌های روسیه و متولد شبه‌جزیره‌ی کریمه بود که در روسیه، فرانسه و ترکیه تحصیل کرده بود. وی نشریه‌ی «ترجمان» را منتشر می‌کرد و از منظر تورکچولوک با پان‌اسلاویسم و سلطه‌ی روس‌ها مبارزه می‌کرد. وی برای تشکیل اتحادیه‌ای از تمام گروه‌های تورک روسیه، تحت ارشاد معنوی ترکیه تلاش می‌کرد.

از چهره‌های دیگر تورکچو می‌توان از «یوسف آقچورا» نام برد که از اقوام اسماعیل گاسپیرالی بود و از اکتبر ۱۹۰۶ سردبیری نشریه‌ی «غازان مخبری» را به عهده داشت. از وی به عنوان با نفوذترین ایدئولوگ تورکچولوک در امپراطوری روسیه نام می‌برند. آقچورا و حامیان او از یک اتحادیه‌ی ملی مرکب از تمام گروه‌های تورک به عنوان یک دایره‌ی بسته که ترکیه در کانون آن قرار داشت، طرفداری می‌کردند.

ضیاء گوک‌آلپ (۱۹۲۴ – ۱۸۷۶) از مقامات «تورک‌های جوان» بود و از ۱۹۰۸ تا ۱۹۱۸ عضویت شورای مرکزی «کمیته‌ی اتحاد و ترقی» را به عهده داشت و سپس یکی از حامیان «مصطفی کمال» و جنبش تحت هدایت او شد. وی در دانشگاه استانبول جامعه‌شناسی درس می‌داد. مجموعه‌ی اشعار او به نام «قیزیل‌آلما»، اصطلاحی برگرفته از اسطوره‌های باستانی تورکی، به چاپ رسیده است.

علی حسین‌زاده (۱۹۴۱ – ۱۸۶۴) اهل قفقاز، در ۱۹۰۷ در نشریه‌ی خود فیوضات (به معنی روشنگری) اهداف ناسیونالیسم تورکی را «تورک گرایی، اسلام‌گرایی و اروپاگرایی» تعریف کرد.

از تورکچوهای ترکیه، همچنین می‌توان از نویسنده و شاعر «محمدامین یورداقول» نام برد که مجموعه‌ی اشعار وی با عنوان «توران’ا دوغرو» در سال ۱۹۱۸ چاپ شد.

از روزنامه‌نگار توانا و پرکار «تکین‌آلپ» نیز باید نام برد که اولین فردی بود که اروپائیان را با جزئیات اهداف تورکچولوک آشنا ساخت.

از میان تمام سازمان‌های آن‌روزی که دارای تمایلات تورکچولوک بودند، بادوام‌ترین و مهم‌ترین آنها سازمان «تورک اوجاغی» بود که نخست در ژوئن ۱۹۱۱ توسط دانشجویان پزشکی و سایر دانشجویان به عنوان یک باشگاه شبه‌مخفی تشکیل شد. اعضای تورک اوجاغی در سال‌های دهه‌ی ۱۹۲۰ به حدود سی هزار نفر می‌رسید.

خالده ادیپ، که داستان «یئنی توران» او الهام‌بخش تورکچوها بود، برای نخستین بار و در اوایل ۱۹۲۰ در یک گردهمایی بزرگ سازمان‌یافته توسط «تورک اوجاغی» خطاب به توده‌های استانبول اعلام کرده بود که استقلال آزربایجان نخستین گام در برنامه‌ی تورکچوهاست.

اجازه بدهید اشاره‌ی گذرا به نام بزرگان و بنیانگذاران تورکچو را در همین جا به پایان رسانیده و به چند نکته که حائز اهمیت هستند بپردازیم.

تورکچوها و نسل‌های بعدی‌شان، که در بالا تنی چند از پیشگامان آنان را نام بردیم اکثراً افراد آکادمیک و اساتید دانشگاه بودند که توانستند با تکیه بر اندوخته‌ی علمی و تخصصی‌شان ادبیات مدرن و عظیم تورکچولوک را به وجود بیاورند.

آنان تاریخ تورک ـ اعم از باستان و معاصر ـ را خود نوشتند. با کمونیست‌های بی‌وطن منادی جهان‌وطنی مبارزه‌ی قلمی و عملی به پیش بردند. حتی در مبارزه با کمونیست‌های سطحی‌نگر زندانی شدند. آنان ملی‌گراهای واقعی تورک بودند که گرچه اشتباهاتی هم داشتند اما در اشاعه و گسترش ملی‌گرایی تورکی به جان کوشیدند و موفقیت‌های بزرگی هم در این راه کسب نمودند.

این مطلب را شیر کنید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *