خانه / ایران / تلاش برای تورکی‌زدایی از قاراقان

تلاش برای تورکی‌زدایی از قاراقان

قاراقان (خرقان) منطقه‌ی وسیع و یکپارچه‌ای است که به دلایل عمدتاً سیاسی بین استانهای همدان، زنجان، مرکزی و قزوین تجزیه شده است. در گذشته سرزمين قاراقان به سه بلوک قاراقان آفشار، قاراقان بكيشلی و قاراقان قوتلو تقسيم می‌شده است. طول قاراقان در جهت شرقی ـ غربی حدود پانزده فرسنگ و عرض آن در جهت شمالی ـ جنوبی نزديک چهار فرسنگ است. امروز بخشی از آن که در شهرستان رزن استان همدان قرار دارد «دهستان خرقان»؛ بخشی از آن که در استان قزوین قرار دارد «خرقان شرقی» و «خرقان غربی»؛ و بخشی از آن که در شهرستان ساوه استان مرکزی قرار دارد «بخش خرقان» نامیده می‌شود (مرحوم علی کمالی محقق بزرگ تورک از روستای بند امیر این ناحیه می‌باشد). همچنین در دهه شصت نیز نزدیک به هفتاد روستا از روستاهای قاراقان قزوین ضمیمه استان همدان شد که از آن روستاها می‌توان به آرپادره، ساریچلو، چوپوقلو و … اشاره کرد.

سرزمین قاراقان در مجموع ناحیه‌ای است کوهستانی که دو سلسله جبال معروف آن یکی «قاراقان داغ» در حد فاصل قاراقان و دهستان درجزین و خلجستان ساوه و دیگری رامند میان قاراقان و رامند و دهستان زهرا قرار دارند. سلسله قاراقان داغ در طول منطقه‌ای که در داخل آن واقع است در هر محل به نامی خوانده می‌شود. دو گردنه معروف این سلسله کوه یکی «سلطان بولاق» و دیگری «آوا» یا «آوج» نام دارد. در گذشته کوههای قاراقان ییلاق ایلات تورک شاهسئون بغدادی بوده است. قاراقان در قسمت جنوب غربی قزوین و از شمال به دهستان دودانگه، نواحی افشاریه، زهرا، از شرق به دهستان خلجستان شهرستان ساوه، از جنوب قسمتی به دهستان درجزین استان همدان و از مغرب به ناحیه خمسه زنجان محصور است.
آوا و آبگرم (ایسسی سو) از شهرهای قاراقان قزوین و مامونیه، زاویه، رازقان و پرندک از شهرهای مهم قاراقان ساوه بشمار می‌روند.

کاوش‌های تپه‌های باستانی، نشانه‌های تمدن بشری در این سرزمین را تا بیش از ۹۰۰۰ سال پیش آشکار می‌سازند. همچنین آثار درخشان معماری تورکی-اسلامی در کنار طبیعت متنوع و افسونگر منطقه، آیینه‌ای از فرهنگ و تمدن کهن را در پیش روی بیننده می‌نهد.

مردم قاراقان تورک بوده و به زبان تورکی تکلم می‌کنند که از گروه زبان تورکی اوغوز و شاخه‌ی مرکزی آن می‌باشد.

«قاراقان» کلمه‌ای تورکی و به معانی زیر است:

۱. نوعی از درخت و یا بوته، اقاقی، گل ابریشم. بنا به کاشغری نوعی درخت کوهستانی، بوته بیشه. فرمهای گوناگون آن به صورتهای قاراقان، قاراقانا، کاراگان، قاراغان، خاراغان آمده است.
۲. به معنی رود کوچک و یا باریکه آب کوهستانی.
۳. قاراقان و یا قاراخان نام و لقب برخی شخصیتهای تاریخی و اسطوره‌ای تورک بوده است، از جمله لقب پدر اوغوزخان؛ لقب یکی از چهار فرزند چنگیزخان؛ نام خانی مشهور از اویراتها و …
۴. در تاریخ سیاسی و اجتماعی تورک، قاراخان به عنوان لقب و رتبه‌ای دولتی و ندرتاً به معنی بزرگ قوم بکار رفته است. در نظام دولتی تورک، قاراخان مقام بلندپایه‌ای بوده است که دارنده آن از طبقات پایین جامعه به حاکمیت رسیده باشد.
۵. «قاراخان» در میتولوژی تورک، به معنی خدای خدایان و معادل زیوس یونانیان است.

شوونیست‌های فارس در دوره‌ی حکومت پهلوی و همچنین سیاست‌گذاران تورک‌ستیز رژیم کنونی ایران در راستای سیاستهای شوونیستی خود برای زودن هویت تورکی مردمان قاراقان، نام بومی و تورکی بسیاری از روستاها، کوهها، رودخانه‌ها و… را تعویض و یا تحریف کرده‌اند که از آن جمله می‌توان به نامهای زیر اشاره کرد:

آوا (Ava): آوج
کولونگون (külüngün) : کلنجین
ایلدیرئیین (İldiréyin): ائلدره جین
علی بولاغی (ََEli Bulağı) : چشمه علی
سیمس آباد (Séymes Abad): ارتش آباد
گؤی زمی (Göyzemi): گاو زمین
گؤیگک (Göygek): شهید آباد
هارایین (Harayın): هرآیین
ساران (Saran): ساغران سفلی
یئنگی کند (Yéngi Kend): ساغران علیا
ماداوا (Madava): طبلشکین
خرخره (Xerxere): اسماعیل آباد
داخیرئیین (Daxıréyin): داخرجین
کؤکه (Köke): کوکج
نییه‌ریگ (Niyerig): نیریج
کامیش گون (Kamış gün): کامیشگان
قیرخ بولاق (Qırx Bulaq): چهل چشمه
آلچان (Alçan): آروچان
چونه (Çüne): چوبینه
استه‌لک (Estelek): استلج
په‌ریسوانا (Perisvana): پرسبانج
کیسسئیین (Kisséyin): کیسه جین
قیرخ قیزلار (Qırx Qızlar): چهل دختر
قورتلار قالاسی (Qurtlar Qalası): قلعه کرد
قهوه (Qehve): قهوج
قمیشلی (Qemişli): قمشلو
مه‌شد (Meşed): مشهد
بایین (Bayın): بادجین
بی‌یوو (Bıyov): بی آب
شوروو (Şorov): شور آب
بئش تیان (Béştiyan): بهشتیان
علی آوا (Eli Ava): علی آباد

منابع:
۱. “قاراقان و ویژگیهای فرهنگی اجتماعی آن”، حسین قاراقانلی.
۲. یادداشت‌های ناصرمحمدی آبدره در مورد قاراقان.

این مطلب را شیر کنید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *