خانه / مقالات / دنیای ترکان / تشکيلات تورک‌گرای «هئيت ملاکين و فلاحين» در اورميه -مارس ١٩٢٥ و سرکوب آن توسط مقامات دولتی و لشکری ايران

تشکيلات تورک‌گرای «هئيت ملاکين و فلاحين» در اورميه -مارس ١٩٢٥ و سرکوب آن توسط مقامات دولتی و لشکری ايران

مئهران باهارلی

در این نوشته متن سندی در باره‌ی یک تشکیلات تورک‌گرا تاسیس شده در اورمیه به سال ١٩٢٥ به اسم «هئیت ملاکین و فلاحین» و حاوی برخی فعالیتهای رهبران و موسسین آن را نقل کرده‌ام. این سند یک گزارش رسمی از کارگزاری اورمیه به وزارت امور خارجه فرستاده شده در تاریخ ١١ مارس ١٩٢٥ است. (منبع: اسنادی از روابط ایران و تورکیه، ١٩٣٧-١٩٢٢. نظامعلی دهنوی. مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی، سند شماره ٤، ص ١٣٢).
گزارش به وجود یک جریان سیاسی تورک‌گرا در اورمیه در سالهای جنگ جهانی اول، تاسیس یک تشکیلات تورک‌گرا به اسم «هیئت ملاکین و فلاحین» در سال ١٩٢٥ در اورمیه، تلاش رهبران و موسسین آن برای «تشکیل اتحاد تورک»، و برخی دیگر از فعالیتهای فرهنگی و سیاسی تورک‌گرایان وقت اورمیه، و تلاشهای مقامات دولتی و لشکری ایران برای سرکوب این تشکیلات و حرکتها اشاره می‌کند. این سند نشان می‌دهد که – بر خلاف ادعاهای تاریخ‌نگاری ایران‌گرا و آزربایجان‌گرایان پان‌ایرانیست-استالینیست- نه تنها در ربع اول قرن بیستم در اورمیه جریانات سیاسی تورک‌گرا موجود بوده‌اند، بلکه این جریانات با جدیت و پشتکار به سازماندهی خود در قالب تشکیلات سیاسی-مدنی-صنفی و فعالیتهای سیاسی و فرهنگی و مطبوعاتی تورک‌گرایانه مشغول، و حتی برخی از آنها خواستار «تشکیل اتحاد تورک» بوده‌اند. این سند و مشابه‌های آن وجود جریان سیاسی تورک‌گرا و تشکیلات تورک‌گرا در تورک‌ائلی و این واقعیت معلوم را که اورمیه مرکز و کانون جنبش تورک‌گرایی در ربع اول قرن بیستم بوده است را یکبار دیگر را تائید می‌کنند.

٢-پايگاه مردمی تورک‌گرايی و ملی‌گرايی تورک در اورميه: گزارش اعتراف می‌کند جریان سیاسی تورک‌گرا در اورمیه توسط (طبقات مختلفه‌ی اهالی) بوجود آمده و از حمایت گسترده‌ی مردمی برخوردار است.
٣-مصرّ و پيگير و موفق بودن تورک‌گرايان اورميه: گزارش می‌گوید تورک‌گرایان در فعالیتهای خود مصر و پیگیر هستند (هر موقع با یک بهانه جدیت می‌ورزند، هر روزه اسباب زحمت فراهم آورند). از اهداف جریان سیاسی تورک گرا در اورمیه بدست آوردن اقتدار و حاکمیت سیاسی است (برای اینکه خودشان دارای نفوذ کاملی بشوند) و آنها در این استقامت در سالهای جنگ جهانی اول بسیار موفق عمل کرده‌اند (در موقع تجاوز قشون اجانب به واسطه‌ی پاره [ای] دسایس استفاده‌ی کلی نموده)
٤- طرفداری از پيشرفت سياست بعضی از دول خارجه: گزارش یکی از غایه‌های جریان سیاسی تورک‌گرا در اورمیه را به صورت (طرفدار پیشرفت سیاست بعضی از دول خارجه هستند) ذکر می‌کند. منظور گزارش‌نویس از سیاست بعضی از دول خارجه، تلاش مقامات وقت عثمانی-تورکیه برای حمایت از جان و مال و حقوق تورکهای ساکن در شمال غرب ایران و کمکشان به بیداری ملی و تقویت شعور ملی تورک و تاسیس دولت ملی تورک در شمال غرب ایران (تورک‌ائلی) است.
٥- تشکيل اتحاد تورک: بنا به گزارش‌نویس، غایه‌ی دیگر جریان سیاسی تورک‌گرا در اورمیه (تشکیل اتحاد تورک) بوده است. منظور از اتحاد تورک، خواست همگانی و عمومی موجود در غرب آزربایجان و در راس آن نخبگان و اهالی اورمیه و اطراف در آن دوره برای الحاق به قلمروی عثمانی-تورکیه است. (در دوره‌ی مذکور بسیاری از شهرها و روستاهای تورک‌نشین غرب آزربایجان راسا با مقامات عثمانی تماس گرفته خواهان الحاق شهر و روستاهایشان به امپراتوری عثمانی شده بودند. در جنوب غربی قفقاز هم از جمله گنجه و نخجوان حرکتهای سیاسی بسیار قوی برای الحاق به قلمروی عثمانی-تورکیه وجود داشت).
٦- قهرمانان ملی موسس هئيت فلاحين و ملاکين: در این گزارش نام رهبران وقت جریان سیاسی تورک‌گرا در اورمیه و موسسین تشکیلات تورک‌گرای هئیت فلاحین و ملاکین آورده نشده و به ذکر (یک عده از طبقات مختلفه‌ی اهالی)، (موسس و مسبب همان چند نفراند) کفایت شده است. اما با بررسی دیگر گزارشات و اسناد باقی مانده از آن دوران، این اشخاص که رهبران و قهرمانان واقعی ملت تورک هستند را می‌توان معین کرد (در نوشته‌ی دیگری به معرفی چند تن از آنها پرداخته‌ام: علی خان معظم السلطنه، مرتضی خان فرزند آقای معظم السلطنه، حسین خان اعتضاد نظام بیگلربیگی، بابا خان، حاجی امیر منظم، حاج اجلال الممالک، حاجی معین الایاله، حشمت السلطان، …).
٧-فعاليتهای سياسی-فرهنگی تورک‌گرايان اورميه: در گزارش به برخی از فعالیتهای جریان سیاسی تورک‌گرا در اورمیه اشاره شده است. از قبیل ترتیب دادن (مجالس مهمانی)، (چاپ مقاله)، تاسیس تشکیلات (هئیت فلاحین و ملاکین)، ثبت رسمی این تشکیلات تورک‌گرا (رسمیت تشکیلات)، تالیف و نشر مقالات با نام و نشان (مهر و امضاء مقاله)، کمپین برای عدم برگزاری مراسم نوروز به یادبود کشتار مردم تورک منطقه توسط مسیحیان (در آخر آن از مراسم دید و بازدید در گردش عید معذرت خواسته بودند). اینها همه نشان می‌دهد که در آن دوره جریان سیاسی تورک‌گرا در اورمیه کاملا یک حرکت مدنی بود و از متودهای مبارزه‌ی سیاسی-فرهنگی مسالمت‌آمیز و مودرن استفاده می‌کرد. حتی تلاش می‌نمود در حیطه‌ی قانونی (رسمیت دادن به تشکیلات خود) عمل کند.
٨- تنوير افکار عمومی از طريق مطبوعات: در گزارش مشخصا یک تدبیر جریان سیاسی تورک‌گرا در اورمیه، تالیف یک مقاله و سعی برای انتشار آن، با تاکید ذکر شده است. این تدبیر نشان می‌دهد که رهبران جریان سیاسی تورک‌گرا و موسسین هئیت فلاحین و ملاکین در اورمیه، اهل قلم و دارای دانش در باره‌ی تاریخ ملی معاصر تورک بوده‌اند و به امر آگاه‌سازی و تنویر افکار عمومی از طریق مطبوعات اهمیت می‌داده‌اند. گزارش می‌گوید که موضوع مقاله‌ی مورد بحث (مشتی تاریخ مختصری از ایل –تورک-افشار، شرح صدمات وارده به اهالی –تورک از سوی نیروهای ارمنی، آسوری، روسی و کوردی -در مدت جنگ بین المللی، و وقایع گذشته‌ی اورمیه و غیره) بود. انتخاب این موضوعات که در تشکل شعور ملی تورک و تشویق مردم تورک منطقه برای مبارزه برای احقاق حقوق ملی خود و اتحاد استراتژیک با تورکیه نقش کلیدی داشتند، ذکاوت و درایت سیاسی رهبران تورک‌گرای وقت اورمیه را نشان می‌دهد.
٩-تاکيد بر افشاريت اوروميه: گزارش ذکر می‌کند که مقاله‌ی سران هئیت فلاحین و ملاکین که مقامات نظامی ایران از چاپ آن جلوگیری کردند، حاوی (مشتی تاریخ مختصری از ایل –تورک-افشار) بود. افشاریت مولفه‌ی اصلی هویت تاریخی و تورکی شهر اورمیه است و تورکان این شهر همواره، علاوه بر هویت ملی تورک خود، بر هویت طائفه‌ای افشاری خویش نیز کاملا واقف بوده‌اند. همه‌ی تورک‌گرایان این شهر همواره با افتخار بر آن تاکید کرده‌اند. چنانچه خطابه‌ی تورکی مشهور دانش‌آموزان تورک مدارس اورمیه به نام «ما تورکیم!» خطاب به انجمن ملی تبریز که یک صد و یازده سال پیش به تاریخ ٢١ مای ١٩٠٧ در نشریه‌ی فریاد شماره‌ی یازده چاپ شده، با شعارهای یاشاسین افشار (زنده باد افشار) و یاشاسین اورمییه حمیتی (زنده باد حیثیت و شرف اورمیه) پایان می‌یابد. در تلگراف فارسی دانش‌آموزان اورمیه‌ای خطاب به انجمن ملی تبریز نیز منسوبیت تورکان اورمیه به افشارها مخصوصا قید شده است.

این مطلب را شیر کنید

Check Also

اعلانيه ی‌تورکی‌ کنسولگری‌ بريتانيا‌ در‌ کرمانشاه

نسخه پی دی اف این مقاله را از اینجا دانلود کنید.   مئهران باهارلی در …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *