خانه / ایران / تركان خزر در اراضی آذربایجان باستان

تركان خزر در اراضی آذربایجان باستان

تركان خزر از جمله اقوام تركي هستند كه موجد تمدن پيشرفته در عالم بوده اند و در طول تاريخ شاهد فراز و نشيبهاي فراواني بودند. ترکان خزر تمثیل تمدن تركان در سده هاي اواسط سده هفتم بودند ولي به تدريج اوضاع و احوالشان به تدريج مسير قهقرايي پيمود و از آن امپراطوري وسيع كه روزي رقيب امپراطوري ساساني و روم بود نامشان تنها در كلمه كلمه درياي خزر به جاي ماند .
آرتور كوستلر كلمه خزر را از كلمه «گزر» تركي از مصدر گزمه ك مي داند كه به مفهوم كوچنده مي باشد .شاید این نام نمودی از سیستم ایلی آنان می باشد.اساس قوم خزر را تركان « سابار/سووار» تشكيل مي دهد . نام سابار / سووار در شهر « بيله سوار » دشت مغان به چشم مي خورد . امپراطوري خزر اقتدار تركان را پس از امپراطوري هون و گؤك تورك به دست گرفت همين امر سبب شد كه بار تولد در يكي از مقالاتش خزران را همان هونها بداند . دراتحاديه هون غيرازتركان اقوام مختلفي نظيرمغولي،تونقوز،تبت وچين شركت داشتند . پيگولوساكايا دستجات ترك « هيونيت » « كيدار » «هياطله » را جزوهونها ميداند . زكي وليدي طوغان معتقد است كه در ايجاد اتحاديه سياسي موسوم به خزر اكثريت با قبايل ترك بوده و تركان طبقه حاكم را تشكيل مي داده اند و طبيعي است كه در امپراطوریي كه در محيط جغرافيايي بين چين تا اروپا گسترده است دهها طايفه غير ترك تحت حاكميت تركان زندگي مي كردند. به نظر ابراهيم قفس اوغلو در سرزمين خزر در كنار لهجه شرقي هون نظير هون ،گوك تورك و اويغور ، لهجه غربي تركان نظير اوغور – بلغارها نيز رايج بود . كوستلر معتقد است كه زبان رسمي خزرها ظاهرا از لهجه چوواشي تركي مي باشد كه هنوز در جمهوري خود مختار چوواشي در روسيه در ميان ولگا و سورا به آن تكلم مي كنند . اساس اقتصاد تركان هون را نيز پرورش اسب تشكيل ميداد اين ماشين جنگي قدرتمند امكان هرگونه مهاجرتهاي وسيع و مانورهاي وسيع نظامي را دراقصا نقاط عالم را فراهم ميآورد بطوري كه در اوايل سده 5 ميلادي، يك اتحاديه نيرومند طايفه اي هون درشمال وغرب درياي سياه پديد آمد كه غيرازهونها، تمام طوايف ترك وغيرترك اعم از اسلاو ژرمن را شامل ميشد . گفته ميشود بيش از 45 قبيله گوناگون داراي تبارها و زبانهاي مختلف ومتفاوت تحت سرپرستي تركان زندگي ميكردند . سرپرستي اين اتحاديه تاآخرين لحظات دولت هون دردست تركان بود .آنچه از واقعيات برميآيد نامها،القاب وعناوين ومناصب هوني همگي متعلق به زبان وفرهنگ تركي است . «شواهد نوشته ديگري از قلعه سرحدي كه درسال 260 ياكمي زودتربوسيله ساسانيها تصرف شده بدست آمده داراي القاب ومناصب فرماندهان جز هوني همه تركي است . پپليو دانشمند بزرگ فرانسو ي نيزمعتقد است هونها ترك بوده اند بي آنكه خود راچنين بنامند . امروزه دانشمندان معتقدند بلغارها ي باستان قبل ازاسلاويزه شدن جزاتحاديه هون بودند وبي شك زبان پروتوبلغاري نيززبان تركي ميباشد امروز كتيبه هاي روني پروتو بلغارقرائت شده و چون خط آنها درظاهرشباهتي با روني دارد آنرا خط روني بلغاري ناميده اند . اين خط با سنگ نوشته اي بزرگتر كان شرقي قرن هشتم (اروخون–يئنيسئي ) نزديكي كلي دارد .ازديگرسوسنگ نوشته هاي يوناني عاميانه با نامها ولقبهاي تركي كه از فرمانروايان تركان بلغار قرن 8 و 9 باقيمانده مطلب راتاييد ميكند وبالاخره سنگبنشته اي با خط يوناني وبه زبان تركي متعلق به دوره هونها، ترك منشا بودن عنصرهون را تثبيت ميكند. تنها واژه‌ای که با الفبای اصلی خزر باقیمانده است واژه OKHQURÜM است به معنی می‌خوانم و درترکی جدید به صورت OKURUMتلفظ می‌شود . ائلبروس عزیزوف معتقد است پاره ای از لهجه های ترکی آذربایجانی ارتباط مستقیمی با خزرها دارد .
دکتر توحید ملک زاده
7 شهریور 1397

این مطلب را شیر کنید

Check Also

دومین روز نشست مجمع پارلمانی کشورهای تورک در ازمیر

در دومین روز از هشتمین دوره نشست مجمع پارلمانی کشورهای تورک (TÜRKPA) به میزبانی ترکیه …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *