خانه / ایران / موزه بازار و مشاغل برادران سرابی اقدم در تبریز

موزه بازار و مشاغل برادران سرابی اقدم در تبریز

بازار و مشاغل هدیه ازشمند برادران سرابی اقدم  به شهر تبریز بزرگمردانی که شهر و تاریخشان را به پول نمیفروشند!

ایده ی راه اندازی موزه ای منحصر به فرد، از ۲۵ سال پیش در ذهن «سرابی»های جوان شکل گرفت. چشمان این دو، در پستوی خانه های قدیمی روستاهای آذربایجان، در بازار تاریخی تبریز، در میدان گجیل، در سردابه ی خانه باغ ها، در انبار مغازه های قدیمی دنبال اشیایی می گشت که نشان از تاریخ در خود داشته باشد، سندی و وسیله ای قدیمی که روایتگر واقعی گذشته و جام جهان نمای فرهنگ، ادبیات و آداب و رسوم مردم آذربایجان باشد.
عکس های قدیمی، کتاب ها  نسخ خطی، فلزات زنگ زده، همه و همه گوهر نابی بودند که «سرابی» ها به جای خرید خانه و ویلا و ماشین، خریدار سینه چاک آنها بودند. از دل آن کتابها و اسناد و عکس ها، می شد شیوه ی زندگی، امکانات و وسایل به کار گرفته شده در عهد قدیم را عینیت بخشید.
گر در یک عتیقه فروشی و سمساری پای می گذاشتند، با توجه به ذهنیت و مطالعات قبلی، دنبال اشیایی می گشتند که نمونه ی واقعی و اصلی آن اکنون در این مغازه ها و خانه ها به  دست فراموشی سپرده می شدند و بدین ترتیب،  جمع آوری این اشیاء نیز، از ابتدا با هدف و برنامه ای خاص و از پیش طراحی شده پیش می رفت. هدفی که در دورنمای آن، راه اندازی «اولین موزه مشاغل کشور» بر پیشانی اش نقش بسته بود.

بدین ترتیب «رضا» و «یعقوب» سنگ بنای نخستین موزه مشاغل را در شهر تبریز پی ریزی کردند. در گام نخست نیز ۱۲ شغل تعریف شده و اقدامات اولیه برای تهیه ابزار آلات آنها صورت گرفت. این مشاغل عبارت بودند از:

۱- تلگراف خانه: یکی از غنی ترین و دیدنی ترین بخش این موزه به وسایل «تلگراف خانه» قدیم اختصاص دارد. دستگاه فرستنده و گیرنده تلگراف (مربوط به دوره ی ناصر الدین شاه) «دستگاه کوچک مولد برق» که با دست شارژ می شد، از اشیای گرانبها و ماندگاری است که «سرابی» با زحمت و هزینه ای گزاف موفق به تهیه آن شده و به رغم اصرار برخی موزه ها و ادارات سایر شهرها، آن را نفروخته است.  کاغذهای تلگراف مربوط به ۱۰۰ سال قبل و نیز کاغذ تلگراف محمد نخجوانی (بنیانگذار کتابخانه ملی تبریز) ، قپان (ترازوی بزرگ توزین کالاها)، از جمله آثاری است که اینجا دیده می شود.

ه گفته ی سرابی، تلگراف خانه های قدیم، هم به کار ارسال پیام های تلگرافی می پرداختند و هم وظیفه ارسال محموله های پستی را عهده دار بودند بنابراین، تشریح «چهره پردازی» و واقع نمایی این شغل از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

۲- عطاری:  عطاری هر چند اکنون شغل منسوخ و کمیابی است اما در عهد قدیم یکی از مشاغل حساس و پراهمیت به شمار می رفت. جعبه های عطاری، قوطی های خارجی رایج در زمان قاجار که از یکی از روستاهای شهرستان اهر کشف و خریداری شده در این غرفه عرضه خواهد شد.

۳-بقالی و بنکداری: کیسه های قدیمی حنا، کله قندهای زرد شده و به جا مانده از آن زمان، قوطی های چای، بخشی از   دارایی های این غرفه است. «سرابی» کیسه های حنا را از یک پیرزن آذربایجانی و با خواهش و تمنا خریده است. شیشه های گلاب و عطر هم در مغازه های بقالی قدیم وجود داشت که نمونه هایی از آن اکنون تهیه شده است.

۴- بزازی و پارچه فروشی: یکی دیگر از مشاغلی که در دوران قدیم بسیار پررونق بود، بزازی و پارچه فروشی است. پارچه های رنگارنگ ، حریرهای چشم نواز، مخمل های سرخ و لطیف، ترمه های زیبا همه یادگاران آن دوران است. «آرشین» از ابزار اندازه گیری و متراژ پارچه ها بود که نمونه ای قدیمی از آن خریداری شده است. «سرابی» اکنون در تلاش است تا یکی از شهروندان کهنسال تبریزی را راضی کند تا نمونه هایی از پارچه های قدیمی را که در «صندوق خانه» اوست به این گنجینه ارزشمند بفروشد.

۵- نجاری: اره ها، گیره های مخصوص نگه داری چوب و الوار، میخ و چکش قدیمی، از ابزار آلات جمع آوری شده این بخش است.

۶- آهنگری: این بخش شامل آهن آلات، فلزات و آلیاژهای قدیمی و کوره های ذوب فلزات، زنجیر و کباده و داس است به گفته سرابی، آن قدر آهن آلات در این مدت جمع آوری شده که وزن آنها بالغ بر دو سه تن می شود. تا آنجا که انتقال و جابجایی آنها کار بسیار مشکلی خواهد بود.

۷- دواخانه (داروخانه): امروزه وقتی به یک کسالت و ناراحتی مبتلا می شوید نسخه به دست به یک داروخانه مراجعه کرده و داروهای خود شامل: کپسول ها و قرص های روکش دار، جعبه ای و آمپول های شیشه ای را دریافت می کنید. اما جالب است بدانید که حدود ۱۰۰ سال پیش، این شکل داروفروشی وجود نداشت. داروها اکثراً به شکل مایعاتی بود که در شیشه های قهوه ای رنگ نگه داری می شدند شیشه هایی که نام هر دارو به همراه سال و کارخانه تولید کننده بر روی آن حک شده بود. مسئول «دواخانه» بر اساس نسخه کتابی که داشت این داروها را با ترکیبات ذکر شده مخلوط کرده و داروی جدید درمانی را تهیه و تحویل بیمار می داد.

وسایل طب قدیمی، نسخه های پزشکی مربوط به سال ۱۲۹۸ شمسی، ترازوهای مخصوص توزین داروها، گواهی پزشکی (۱۳۰۶ شمسی) کتاب «فرمولر طبی دکتر تومانسیان»، میکروسکوپ (مربوط به سال۱۸۷۴ میلادی)، پیشخوان دارو فروشی و اسبابی از این دست، با ذوق و سلیقه تمام جمع آوری شده و در موزه مشاغل به نمایش در آمده است .در این بخش مجموعه ای از شیشه های قدیمی دارو از سردابه یک پزشک پیر در تهران خریداری شده است.

۸- آنتیک فروشی: این مغازه ها در دوره ی قاجار، نقش فروشگاههای «کادوئی»، لوازم خارجی، و تشریفاتی امروز را عهده دار بودند.

۹- آسیاب: سنگ های بزرگ و سیاه آسیاب، به همراه محورهای چدنی قدیمی، کار آرد سازی و تبدیل گندم به آرد را عهده دار بودند. کاری که اکنون درکارخانجات بزرگ و مدرن صورت می گیرد. اکنون نمونه هایی از آن سنگها و سایل آرد سازی توسط «سرابی» گردآوری شده است.

۱۰- رنگرزی: هنوز هم برخی از مردم آذربایجان در ضرب المثل های خویش از کلمه ی «بویاخ خانه» استفاده می کنند. اما «بویاخ خانه» مرکزی بود که در آنجا لوازم رنگرزی فروخته و با آن فرش، جاجیم، گلیم و الیاف را رنگ می کردند.

تعدادی از لوازم اصلی این حرفه شامل دیگ های بزرگ رنگرزی و قوطی های رنگ قدیمی نیز جمع آوری شده و در این موزه به نمایش درخواهد آمد.

۱۱-  مطبعه( چاپخانه): یکی از قدیمی ترین دستگاههای چاپ پدالی که بدون برق کار می کرد در دوره ی مظفرالدین شاه قاجار به تبریز آورده شد. اکنون آن دستگاه چاپ با صرف میلیون ها تومان توسط آقای «سرابی» خریداری شده و برای «موزه مشاغل» تدارک  دیده شده است. غیر از این دستگاه چاپ، قفسه ها و جعبه های حروف سربی دستی هم گردآوری شده است.

۱۲- صحافی: ابزار آلات قدیمی نظیر: گیره مخصوص این حرفه، جلدسازی، سریش و … هم در این موزه، جایگاه ویژه ای برای خود دارند.


رضا سرابی دردر مورد آثار و وسایل گرد آوری شده می گوید: آنچه بیش از همه در این راه سخت و طاقت فرسا برای ما مهم بود، «اصالت» هر یک از اسباب و آثار بود. یک موزه زمانی ارزش دارد که نسخه ی اصلی یک وسیله در معرض دید عموم قرار گیرد و گرنه ارائه کپی یک سند تاریخی، هیچ ارزش تاریخی و اسنادی ندارد. به همین خاطر در طی ۲۵ سال گذشته همواره به اصلی بودن آثار بیش از همه توجه می کردیم. اصالت اجناس را هم از روی عکسهای قدیمی و نوشته های کتاب های مستند و معتبر تشخیص می دادیم. به عنوان مثال طرح چرخهای اولین خودرویی را  که در دوره قاجار وارد ایران شد (۱۹۰۴ میلادی) از یک کتاب تاریخی پیدا کردیم. طرحی که به ما کمک کرد تا به چرخی برسیم که کاملاً با نمونه ی عکس آن تطابق دارد. و یا برای احیاء و اجرای طرح میراب تبریز، شکل بشکه های مخصوص آن دوران  که در منطقه «گازران تبریز» واقع در خیابان خیام کنونی به کار گرفته می شد از چند کتاب قدیمی استخراج شد. جالب است بدانید که بشکه های آبرسانی و فروش آب در تبریز قدیم با بشکه های آب سایر شهرهای ایران در آن دوران کمی فرق داشت. و این تفاوت ظاهری خود گویای آن است که تبریز در آن دوران صنعتی تر و مترقی تر از سایر شهرهای ایران بود.
ا اعلام ثبت جهانی بازار سنتی تبریز در فهرست یونسکو، یک بار دیگر، موضوع تجارت و داد و ستد در عهد قدیم به ویژه در بازار سنتی تبریز در کانون توجه محافل خبری و تاریخی قرار می گیرد، تردیدی نیست که بنای این مجموعه به تنهایی برای آن ارزش ندارد بلکه زنده و پویا بودن این مجموعه، کمیت، کیفیت و تنوع اصناف و داد و ستد در آن، عامل مهمی در ثبت این اثر بوده است. با این اوصاف، پرداختن به مشاغل و اصناف این بازار در یکصد سال گذشته، خود می تواند بر حلاوت و لطافت این اثر و جذب گردشگر بیفزاید و راه اندازی «موزه مشاغل» خود کمک بزرگی به این هدف خواهد بود.

سرابی اقدم می افزاید : دوست داشتیم این مشاغل را توسعه می دادیم. چرا که بازار اصناف و مشاغل تبریز در دوران قدیم به این ۱۲ شغل محدود نمی شد اما از آنجایی که دیگر نه فضای کافی داریم و نه بودجه و پولی، به همین اندازه بسنده کردیم. در حالی که شور و شوق این کار هنوز در دلمان زنده است.

سرابی اقدم در پایان به درخواستهای اغوا کننده از سایر شهرهای کشور برای راه اندازی موزه بازار در آن شهر ها اشاره کرده و افزود :تا کنون بارها اتفاق افتاده است که  از شهرهای دیگر ایران، پیشنهادات کلان و اغوا کننده ای برای فروش این وسایل شده اما به خاطر هویت، تعصب و عشق و علاقه مان به آذربایجان این پیشنهادات را رد کرده ایم.و ما هرگز این را نمیتوانستیم قبول کنیم که این مجموعه بی نظیر و  ارزشمند را به جای تبریز در سایر شهرها ایجاد نمائیم .تبریز برای ما بسیار ارزشمندتر از پولهای میلیاردی پیشنهاد شده میباشد و تا پای جان در راستای ارتقای فرهنگی و تاریخی این شهر قدم خواهیم برداشت.

1
0
این مطلب را شیر کنید

Check Also

دیالوگ “طرفداری از تراکتورسازی” در سریال ساواشچی

به گزارش بایداق  _ در یکی از پربیننده‌ترین سریال‌های تلویزیون ترکیه با نام «ساواشجی» به …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+ 84 = 88