خانه / مقالات / دنیای ترکان / ایلات قزلباش، هسته اصلی جمعیت تورکهای ایران

ایلات قزلباش، هسته اصلی جمعیت تورکهای ایران

ایلات قزلباش ( استاجلو- شاملو- تکه لو- روملو – ذولقدر – افشار – قاجار)
هسته اصلی جمعیت تورکهای ایران

برگرفته از صفحه‌ی شخصی علی میرزاخانی

علی میرزاخانی

قزلباش ها ایلاتی تورک تبار بودند که در تاسیس حکومت صفویه نقش زیادی داشتند قزلباش از کلمه های تورکی”قزل=طلایی و سرخ” و”باش=سر” می آید که اشاره به کلاه مخصوصی دارد که این جنگجویان به سر میگذاشتند و به معنی “سر سرخ”است قزلباش ها شامل هفت طایفه هستند که عبارتند از: استاجلو- شاملو- تکه لو- روملو – ذولقدر – افشار – قاجار

نیروهای نظامی قزلباشها در درجه اول خود را متعهد به اطاعات از سران قبیله و خاندان (اویماق) خود می‌دانستند و حقوق و مواجب خود را نیز از این سران ایل دریافت می‌کردند. غیر از تورکهای بومی ایران و مهاجرین قرنهای 6 و7 دوره سلجوقی و مغول و … اکثریت تورکهای ایران از نوادگان قزلباشها هستند .

.
ایل قاجار
از ایلات تورک تبار و قزلباش بودند که در زمان یورش مغول ها از آسیای میانه به غرب مهاجرت کردند و در بوزوق آیدین آناتولی و حلب سوریه ساکن شدند قاجار از ریشه کلمه قاچار که در ترکی به معنای چابک و دونده است می آید هنگامی که امیر تیمور گورکانی به خاورمیانه حمله کرد،قبایل تورکمان بسیاری از جمله قاجار ها و دیگر کوچندگان را به بند کشید و قصد بازگرداندن آن ها به آسیای میانه داشت ولی با خواهش خواجه علی سیاه پوش آنها آزاد شدند که این باعث ارادت قاجار ها به خاندان صفوی شد و از آن پس جزو ارتش قزلباش شدند بعد از آن قاجار ها در شمال رود آراز(ارس) و شهر گنجه ساکن شدند و به دلیل کمک های بزرگی که به دربار صفوی کردند قدرت بیشتری یافتند در زمان شاه عباس اول،دسته ای از قاجار ها به استر آباد و دشت گرگان کوچانده شدند تا سدی در برابر حملات پیاپی ترکمن ها و ازبک ها باشند ایل قاجار در استر آباد به دوشاخه تقسیم میشوند: شاخه بالای رود گرگان(یوخاری باش) . شاخه پایین رود گرگان(آشاقی باش) سلسله قاجاریه از شاخه(آشاقی باش) تشکیل میافت.

.
ایل افشار
یکی از ایلات تورک تبار و قزلباش که در زمان فتح آناتولی به آن سرزمین مهاجرت کردند و در قره مانیه(کارامان)در جنوب آناتولی ساکن شدند و در زمان تاسیس سلسله صفوی همراه با چند ایل دیگر وارد ایران شدند شاه اسماعیل افشار هارا به دو شاخه تقسیم کرد یکی به ریاست بیرام بیگ افشار که به کرمان کوچ کردند و بقیه به خراسان رفتند تا سدی در برابر ازبک ها باشند اووشر یا اووشار را یکى از چهار فرزند اولدوز خان پسر سوم اوغوز میدانند ظاهرا ایل افشار نام خود را از سر دودمان قومى خود اووشر گرفته است ایل افشار به چندین شاخه تقسیم میشود: قاسملو قرخلو اوصانلو ارشلو ایمانلو گوندزلو کوسه احمدلو و… طایفه قرخلو را شاه اسماعیل از آذربایجان به خراسان در نواحى ابیورد(درگز)کوچاند تا سدى باشد در برابر ازبکان و نادرشاه افشار از این طایفه متولد شد بعد از پیروزی شاه عباس در نبرد دیمدیم(دمدم) و شکست دادن کورد های کرمانجی،شاه عباس کورد ها را به خراسان تبعید کرد با تبعید کرمانجی ها به خراسان ایل افشار هم از خراسان به آذربایجان غربی و ارومیه کوچ کرد امروزه افشار ها در استان هاى آذربایجان غربى،زنجان، قزوین،همدان،خراسان،کرمان و فارس ساکن هستند
.
ایل روملو
یکی از ایلات تورک تبار و قزلباش وفا دار به شاه اسماعیل صفوى و مذهب شیعه بودند این طایفه نخست در آسیاى صغیر و روم شرقى باستان(ترکیه فعلی) ساکن بودند و بعد ها به ایران آمدند به همین دلیل به روملو معروف بودند گفته شده ایل روملو اولین ایلی بودند که جزو ارتش قزلباش شدند و همچنین قدیمی ترین مریدان صفویه یاد شده اند که از زمان خواجه علی سیاه پوش،جد شیخ جنید وارد حلقه مریدان صفوی شده اند
.
ایل ذوالقدر
یکی از ایلات تورک تبار و قزلباش که در منطقه دیار بکر شرق ترکیه فعلى ساکن بودند گروهى از این طایفه هنگامى که شیخ جنید جد شاه اسماعیل صفوى با جمعى از صوفیان و هواخواهانش به دیار بکر نزد حسن بیگ آق قویونلو(اوزون حسن)رفت و با خواهر او خدیجه بیگم ازدواج کرد،به خدمت او در امدند و با او به اردبیل برگشتند بعد از کشته شدن شیخ جنید امراى ذوالقدر به یارى پسرش شیخ حیدر و نوه اش شاه اسماعیل برخواستند گروهى دیگر از طوایف ذوالقدر بعد از این که شاه اسماعیل به دیاربکر لشکر کشید و بر علاالدوله ذوالقدر غلبه یافت به او پیوستند. از سرداران معروف این طایفه مثل: شاهرخ خان ذوالقدر،از امراى قزلباش در زمان شاه اسماعیل دوم . غازى بیگ ذوالقدر،از امراى قزلباش و از جاسوسان شاه اسماعیل دوم در شیراز
.
ایل شاملو
از ایلات تورک تبار و قزلباش بودند که در سرزمین شام(سوریه)ساکن بودند و به همین دلیل به شاملو معروف شدند . از زمان سلجوقیان به قبایل ترکمانی که در میان حلب و انتب قشلاق و در میان سیواس و گرون گمرق ییلاق می کردند( اتراک شام ) و یا ( ترکمان های شام ) و در میان مردم ترک و در منابع ترکی (شاملو) اطلاق مینمودند..
قسمت اعظم شاملو ها از زمان قدیم در خراسان ، ری ، آزربایجان سکونت داشتند.از زمان شاه عباس به بعد تقریبا محل ماموریت آن ها با محل سکونتشان یکی بوده است.اوبه های مهم شاملو : بیگدلی، ایناللو( اینانلو )، خدابنده لو، عربگیرلو،آجرلو ، کرامتلو ، اوجی ، بیچرلو ، نلقاز ، عبدللو .
.
ایل تکه لو
از ایلات تورک تبار و قزلباش بودند که در جنوب آناتولى در کنار دریاى مدیترانه(آنتالیا) ساکن بودند و از آنجا به ایران آمدند این ایل به دلیل جنگاورى لقب تکه لو،تکه(بز نر) را گرفتند یکى از سران این طایفه به نام حسن خلیفه به پیش شیخ حیدر(پدر شاه اسماعیل اول)آمد و جزو مریدان خاص او شد،حسن خلیفه از طرف شیخ حیدر مامور به ترویج مذهب شیعه در آناتولى شد در سال ۱۵۱۱میلادى پسرش شاه قلى بابا تکه لو که عثمانى ها به او شیطان قلى میگفتند با پانزده هزار جنگجو از صوفیان تکه لو عازم ایران شدند و در راه به غارت ولایات عثمانى دست زدند که باعث شد جنگى بین عثمانى ها و تکه لو ها رخ دهد تکه لو ها پس از این جنگ به ایران آمدند و در منطقه شهریار نزدیک تهران با شاه اسماعیل دیدار کردند و شاه اسماعیل تکه لو ها را به جمع ارتش قزلباش اضافه کرد در ضمن تکه لو ها عامل اصلى قتل مادر شاه عباس بزرگ بودند در زمان کودکى شاه عباس تکلو ها مادر شاه عباس را جلوى چشمش به قتل رساندند به همین دلیل شاه عباس از تکه لو ها کینه داشت و در زمان سلطنتش تکه لو هارا به کرمان تبعید کرد امروزه تکه لو ها در همدان و کرمان ساکن هستند.
.
ایل استاجلو
از زمان آغاز حکومت صفوى استاجلو ها از طوایف بزرگ قزلباش بودند که در کسب قدرت و تاسیس حکومت صفوى نقش زیادى داشتند و سرداران بزرگى چون خان محمد استاجلو که از طرف شاه اسماعیل حاکم دیار بکر بود را داشتند بعد از شاه اسماعیل اول نفوذ این طایفه همچنان برقرار بود و شاه عباس با کمک سران این طایفه و صوفیان روملو توانست به قدرت برسد در زمان شاه طهماسب اول بیشتر مقامات دربارى و لشکرى از این طایفه بود و همچنین بعد از مرگ شاه طهماسب بیشتر ولایات بزرگ ایران حاکمانشان از این طایفه بود و برخى از سران این طایفه مثل حسین بیگ یوز باشى در دربار شاه طهماسب صفوى نفوذ زیادى داشتند.

برگرفته از صفحه‌ی شخصی علی میرزاخانی

این مطلب را شیر کنید

Check Also

انتخابات پارلمانی افغانستان در خشونت و نگرانی برگزار شد

برگزاری انتخابات پارلمانی افغانستان امروز شنبه بیستم اکتبر آغاز شد. وقوع برخی خشونت ها همزمان …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *