خانه / ایران / 14 مردادماه 1285 صدور فرمان مشروطیت/ روز سرنوشت ساز تاریخ ایران و خاورمیانه

14 مردادماه 1285 صدور فرمان مشروطیت/ روز سرنوشت ساز تاریخ ایران و خاورمیانه

۱۱۳ سال قبل در چنین روزی فرمان بسیار مهم و سرنوشت ساز مشروطیت از طرف پنجمین پادشاه سلسله قاجاریه٬ مظفرالدین شاه قاجار در حضور نمایندگان ملت امضا شد.

بعد از این امضا و دستور مظفرالدین شاه قاجار- این پادشاه قانون دوست٬ مردم گرا٬ نوگرا و عدالت طلب- بود که برای اولین بار بصورت رسمی مفاهیم کلیدی رایج در ادبیات سیاسی و حقوق بشری امروز جهان،یک قرن پیش در ایران مطرح شد.

در دوران مظفرالدین شاه قاجار٬ روند مدرنیسم و دمکراتیزه شدن ایران که از عهد فتحعلی شاه قاجار و شاهزاده  عباس میرزای قاجار -سردار کبیر-٬ آغاز شده بود تسریع یافت و واژه هایی که نماد قدرت مردم بود همچون قانون، مجلس، آزادی، وکیل و موکل٬ اصناف و اقشار٬ مساوات٬ حریت٬ انتخابات٬ روزنامه٬ عدالت خانه٬ خانه ملت و تفکیک قوا در ایران ظهور و گسترش پیدا کرد و جزء کلید واژه های رسانه های آن دوران شد.

در این دوره بود که مدارس به سبک امروزی شکل گرفت٬ تعلیم و تربیت عمومی شد و از انحصار ملایان مرتجع خارچ گردید، برای تحصیل دختران و زنان شرایط مهیا شد و تعدادی از مهمترین روزنامه ها به زبانهای فارسی٬ ترکی٬ عربی و ارمنی انتشار یافت.

برای مثال روزنامه انتقادی و فکاهی “ملا نصرالدین” که در سایه بسترسازی فرمان مشروطیت در ایران نیز انتشار مییافت هنوز هم بعد از صد سال در تاریخ رسانه ایران بی نظیر بوده و  هنوز هم به عنوان نشریه ای غیرقابل تکرار و بی نظیر مشاهده و ارزیابی می شود.

متعاقب این امضای مهم برای اولین بار در تاریخ ایران٬ قدرت میان نهادهای مردمی و حکومتی تقسیم گشت، انجمن های ایالتی -ولایتی در اکثر نقاط ایران بعنوان مظهر اشتراک و اختیار در تصمیم گیری مردم در سرنوشت خود شکل گرفت که البته قدرت اجرای این نهادهای مردمی تقریبا برابر با قدرت مراکز حکومتی بود. به این ترتیب شاه از حکومت جدا می شد و فقط نماد سلطنت و وحدت ملی می گشت.

امضای فرمان مشروطیت در ایران با صدور منشور کبیر یا ماگنا کارتا در بریتانیا مقایسه می شود که به عنوان یک منشور قانونی به طور رسمی در سال ۱۲۱۵ به تصویب رسید و سرنوشت این کشور و قاره اروپا را تحت تاثیر خود قرار داد.

فرمان مشروطیت در اصل فرمان تشکیل مجلس شورای ملی است که مظفرالدین شاه قاجار در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ در پاسخ به متحصنین در جنبش مشروطه ایران و در اقدامی که از نظر توجه به خواست ملی در تاریخ ایران کم نظیر و شاید بی نظیر است امضا کرد و از طریق آن با مشارکت مردم در امر حکومت موافقت کرد و این چنین حکومت مشروطه برای نخستین بار در ایران تأسیس شد و سرنوشت ساکنان آن تغییر یافت.

خطاب فرمان به صدراعظم یعنی میرزا نصرالله‌خان مشیرالدوله است که خود در تهیه آن و راضی کردن شاه به امضای آن کوشش کرده بود. اصل فرمان به خط و انشای احمد قوام است.

متن فرمان:

“جناب اشرف صدراعظم — از آن جا که حضرت باری تعالی جل‌شأنه سررشته ترقی و سعادت ممالک محروسه ایران را بکف کفایت ما سپرده و شخص همایون ما را حافظ حقوق قاطبه اهالی و رعایای صدیق خودمان قرار داده لهذا در این موقع که اراده همایون ما براین تعلق گرفت که برای رفاهیت و امنیت قاطبه اهالی ایران و تشیید مبانی دولت،اصلاحات مقننه به مرور در دوائر دولتی و مملکتی به موقع اجرا گذارده شود چنان مصمم شدیم که مجلس شورای ملی از منتخبین شاهزادگان قاجاریه, علماء, اعیان, اشراف, ملاکین و تجار و اصناف به انتخاب طبقات مرقومه در دارالخلافه تهران تشکیل و تنظیم شود که در مهام امور دولتی و مملکتی و مصالح عامه مشاوره و مداقه لازمه را به عمل آورده به هیئت وزرای دولت خواه ما در اصلاحاتی که برای سعادت و خوشبختی ایران خواهد شد اعانت و کمک لازم را بنماید و در کمال امنیت و اطمینان عقاید خود را در خیر دولت و ملت و مصالح عامه و احتیاجات قاطبه اهالی مملکت به توسط شخص اول دولت به عرض برساند که به صحه همایونی موشح و به موقع اجرا گذارده شود. بدیهی است که به موجب این دستخط مبارک نظامنامه و ترتیبات این مجلس و اسباب و لوازم تشکیل آن را موافق تصویب و امضای منتخبین از این تاریخ معین و مهیا خواهد نمود که به صحه ملوکانه رسیده و بعون‌الله تعالی مجلس شورای ملی مرقوم که نگهبان عدل است افتتاح و به اصلاحات لازمهٔ امور مملکت و اجراء قوانین شرع مقدس شروع نماید و نیز مقرر می‌داریم که سواد دستخط مبارک را اعلان و منتشر نمایند تا قاطبه اهالی از نیات حسنه ما که تماماً راجع به ترقی دولت و ملت ایران است کماینبغی مطلع و مرفه‌الحال مشغول دعاگوئی دوام این دولت و این مجلس بی‌زوال باشند — در قصر صاحبقرانیه به تاریخ چهاردهم جمادی‌الثانیه ۱۳۲۴ هجری در سال یازدهم سلطنت ما….چون در این فرمان با ذکر «شاهزادگان قاجاریه و علماء و اعیان و اشراف و ملاکین و تجار و اصناف» ذکری از دیگر طبقات مردم نشده بود، به در خواست نمایندگانِ بست‌نشینان در باغ سفارت بریتانیا، فرمان دیگری صادر شد: جناب اشرف صدراعظم — در تکمیل دستخط سابق خودمان مورخه چهاردهم جمادی‌الثانیه ۱۳۲۴ که امر و فرمان صریحاً در تأسیس مجلس منتخبین ملت فرموده بودیم مجدداً برای آنکه عموم اهالی و افراد ملت از توجهات کامله ما واقف باشند امر و مقرر می‌داریم که مجلس مزبور را به شرح دستخط سابق سریعاً دایر نموده بعد از انتخابات اجزاء مجلس فصول و شرایط نظام مجلس شورای اسلامی را مطابق تصویب و امضای منتخبین به طوری که شایسته مملکت و و ملت و قوانین شرع مقدس باشد مرتب بنمایید که به شرف عرض و امضای همایونی ما موشح و مطابق نظامنامه مزبور این مقصود مقدس صورت و انجام پذیرد.”

این روز بزرگ را گرامی داریم و به روان مظفرالدین شاه درود میفرستیم.

این مطلب را شیر کنید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

من ربات نیستم *

کتابخانه دیجیتالی بایداق راه اندازی شد. برای دسترسی به کتابخانه از منوی کتابخانه بایداق استفاده نمائید. رد کردن