خانه / تورکجه / “قاشقایی و بایداق سیمگه سی”

“قاشقایی و بایداق سیمگه سی”

تاریخین اسکی دؤنملریندن ایندی یه چاغ، بو تورپراقلاردا چوخلو تورک ائللری یاشاییبلار. بو گرچگی باتی دونیاسیندا یازیلمیش یانلیشلارلا دولو یازقی لاردا یوخ، سرت قایالارین اوستونه آتالاریمیزین چیزدیگی آنیتلارلا بیلمک اولور.
“تورک” دئدیگیمیزده، چوخ اؤنملی بیر سورقو اورتایا چیخیر.
“تورکلر کیملردیرلر?”
یؤنلتیسل(سیاسی) باخیمدان، اولوسلار آراسی دونیاسیندا “تورکیه” آدلاندیردیغیمیز اؤلکه نین اولوسونو ‘تورک’ آدلاندیریرلار. آما دیل قونوسو اورتایا گلینجه،آلماندان اویقوریستانا دک، مینلر ایل اؤنجه سیندن بو بیتیشکن(التصاقی) دیلده دانیشان یوز میلیونلارجا دیلداشی “تورک” آدلاندیرمالی ییق.
آنجاق، تورکلری آسیا تاریخینین یؤنلتمن لری آدلاندیرا بیلریک.
گئچمیش دؤنملرده بو تورک ائللرینین بیر چوخو بیرلشرک، بؤیوک ائل بیرلشیملرینی تاریخین دگیشیک دؤنملرینده اولوشتورموشلار. دئمک اولار ایندیکی ایران ایلا ایراق اؤلکه لرینین ان یئرلی اگه لری، تورک ائللری ساییلیرلار. آنجاق “ائل بیرلشیمی” دوروموندا یاشایان ان سون توپلوملاردان بیری چوخونلوقلا ایرانین گونئی بؤلگه لرینده اوداقلانان قاشقایی توپلومودور. بو بؤلگه ده چوخلو باشقا تورک ائللرینین یاشاماغینا باخمایاراق، قاشقایی تورکلرینی ایرانین ان بؤیوک تورک ائل بیرلشیمی آدلاندیرا بیلریک.
“قاشقایی” سؤزجوگونده اولان “قایی” ائلینین دامغاسی، ایندیکی “چارداچیریک” ائلینده ایشلنرک، بوتون بو اولوسون سیمگه سی تانینیر. آنجاق اونلارجا باشقا دامغادا گونئیلی تورکلرین تؤره لرینده یایقین دیر.بو دامغالاری، قاشقایی لار اوجاق آدلاندیریب، قوتسال بیر وارلیقلار اولاراق ناقیش لارینی ال ایشلرینین ایچینده ایشلدیرلر. ان اؤنملی سی، بو دامغا لاری اؤلن لرین قابیر داشلارینین اوستونه جیزمک دیر.
قاشقایی بیرلشیک ائللرینین ان بؤیوک اؤزللیگی، کؤچری تورکلرین تؤره لرینی قورویوب ساخلاماقدیر.
“قاشقایی” آدلانان بو یؤنلتیسل بیرلشیم، سون یوز ایللرده، اولوشموشدور، آنجاق چاغداش قاشقایی بیرلشیک ائللری اوچ میلیوندان آشقین نفوسویلا، مین ایللر اؤنجه سیندن بو گونه داشینمیش”بایداق” آدلی بیر کولتورل سیمگه آلتیندا یاشاییرلار. گونئی تورکلری “بایداق”ی قوتسال بیر سیمگه تانایاراق بوتون توی تؤرنلرینده ان اوجا دورومدا قورویورلار.
“بایداق”ی، “بایراق”ین کولتورل قاورامینی داشیاراق، بیر قوتسال آنلام آدلاندیرا بیلریک.
چاغداش “قاشقایی” بیرلشیک ائللری، ایندیکی دؤنمده چوخونلوقلا گونئی دکی شهر لر ایله کندلرده یاشاماقدادیر، آنجاق اونلار، اؤز آنا شهر لرینی فارس بؤلگه سینین “شیرآز” شهری تاناییرلار.
سؤز ‘شیراز’ شهرینه گلینجه، باتی دونیاسیندان بویورولموش تام بیر یانلیشا گؤره، بو شهری ‘پارس’ آدلانان اولوسون میراثی اولاراق، ایچیندکی بوتون گؤزللیکلری و کولتور زنگینلیکلرینی، اولوب اولمادیغی بللی اولمایان بیر سانیلتی یا ایلگی لدیرلر.
آنجاق بو شهرین بوتون اسکی میعمارلیغی، تورکلره آیید دیر و ان اسکی تانیلان “زند ارگی”نده ایشلنمیش بوتون داشلار، تورک دامغالارینا سوسلنمیش دیر. بو دامغالارین چوخونلوغو بو گون، قاشقایی ائللرینده ایشلنمکده دیر.
قاشقایی دیلچی لری بو شهرین آدینی (شیر:آسلان آنلامینا گلن بیر تورکجه سؤزجوک) ایلا (آذ/آز/آس:آزربایجانلی لارین کؤک سویو اولان تورک اولوسون آدی) سؤزجوکلرینین بیرلشمه سیندن اولوشموش بیر آد بیلرک، اونو “ایگیت آس”لارین اسکی یوردو بیلیرلر.
گونومورده دولتین آمارینا گؤره شیراز شهرینین یوزدن اوتوزو تورکدورلر، آنجاق یوز مینلرجه آسمیله اولموش؛ “تاجیکلشمیش” تورکودا بو سایی یا آرتیرساق، شیرازین تورک بیر شهر اولدوغونو اییجه آنلایا بیلریک.
“تاجیک/تات” سؤزجوگونه گلینجه ده، دئملی ییک کی بو بؤلگه لرده یاشایان، تورک اولمایان اؤلکه داشلار یاخین گئچمیشلره دک اؤزونو “پارس/بارس/فارس” آدلاندیرماییر! بلکی اؤزلرینه تاجیک و دیللرینی ده تاجیکجا(تاجیکی) دئییرلر. اسکی چاغلاردان بری بوتون قاشقایی ائلی اونلاری تاجیک و دیللرینی تاجیکی تاناییبدیر.
قاشقایی لارین ان گؤزل باغلاریندان بیری یانی “ائرم باغی” بو شهرین ان گؤزل باغی دیر. بو باغی پهلوی لر قاشقایی ائلخانلاریندان آلاراق تورک ایزینی بو شهردن سیلمگه چالیشدیلار .
قاشقایی لارین ایزینی خوراساندان ،خوزوستانا و قومدان بوشهره دک گؤره بیلریک. سون دؤنملرده 5بؤیوک ائل و نئچه کیچیک ائلدن اولوشان قاشقایی لارین دیلی، ایران تورکجه سینین بیر بوداغی اولاراق، چوخ زنگین دیر.
چوخلو دئییملر ایله آتا سؤزلرینی اؤز ایچینده آلان قاشقایی کولتورو، بو آلانلاردا آراشتیران آراشتیریجی لار اوچون، تام بیر گنجینه ساییلیر.
بو ائلین ان گؤزه گلیم اؤزللیکلریندن بیری، تورک خاتینلارینین یئرل پالتارلارینا باغلیلیق دگیل! وورقونلوقلاری دیر. قاشقایی لارین توی تؤره لری تام بیر گؤی قورشاغی شؤلنینه بنگزه یر.
هالای آدلی قوتسال اوینلارینی، داشدان قالانمیش ‘کررهkərrəh’ آدلی اود اوجاغینین دوره سینه دولاناراق باشلایارلار. ساز ایلا ناغارا آدلی چالقی لارین قوتسال موسیقی سی ،اوستونه اود قالانمیش کرره نین یانار داغا بنزر گؤرونتوسو ایله بیرلشرک، بوتون خاتینلاری تام اسکی دؤنمده لرده اولان آغ شامانلار کیمی، باشقا بیر دونیالارا ساری یؤنلتیر.
هالای اویونو بو تورپاقلاردا یاشایان ائللرین آراسیندا، شامانیزیم تؤره لرینه یاتقین، ان گؤزل اویونلاردان بیری دیر.
گونئی تورکلرینین ان آدلیم ال ایشلریندن ایکی سی، “قاشقایی قالی سی” ایلا “قاشقایی گببه سی” دیر. بو ایکی توخونتونون اؤزللیکلری، گؤزللیکلریندن، گؤزللیکلری ده اؤزللیکلریندن آرتیق دیر.
قاشقایی قالی سی نی، تورک دامغالاریندان اولوشموش گول باغچالارینا بنزه درک، قاشقایی گببه سینی، تورک خاتینلارینین ایلمه لنمیش لای لا لاری آدلاندیرمالی ییق.
آنجاق چوخ اوزولرک بو ائل بیرلشیمی، ایرانداکی بوتون تورک ائللری کیمین، اویوشما(آسمیلاسیون) باسقی سینین آلتیندا بوتون وارلیغینی اودوزماقدادیر.
بونلاین باشیندا اولان تورکجه، آغیر بیر باسقی آلتیندا سون نفسلرینی وئرمکده دیر. “آنا”دیلیمزین آدی اسکی دؤنملردن اونلارین وارلیقلارینا باغلانمیش تورک ‘آنا’لاری، ایندی لر تورکجه نین کؤکونو بالتالایان ان اؤزگه لشمیش اینسانلارا دؤنوشوب، اوشاقلارینی ‘تاجیکجا’ دانیشتیرماقدا، اینانیلماز بیر وورقونلوق گؤستریرلر.
آنجاق یازقی نین سونوندا، تورکجه میزی کول آلتیندان قاوزاناجاق آنقا کیمی بیلدیریب، قاشقایی نین گلجگینی ده ایندیکی دورومدان داها یئی دیله ییرم.

این مطلب را شیر کنید

Check Also

وزارت بهداشت ایران: «اوضاع خوب نیست، همه کشور در وضعیت قرمز است»

تداوم آمار صعودی کووید19 در ایران؛ 216 نفر طی 24 ساعت گذشته جان باختند. به …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

من ربات نیستم *

کتابخانه دیجیتالی بایداق راه اندازی شد. برای دسترسی به کتابخانه از منوی کتابخانه بایداق استفاده نمائید. رد کردن