خانه / ایران / بافت قومی استان کرمانشاه

بافت قومی استان کرمانشاه

بعد از استان تهران، می‌توان استان کرمانشاه را پر تنوع‌ترین استان ایران از لحاظ بافت اتنیکی نامید. این استان حدود دو میلیون نفر جمعیت و بافت اتنیکی بسیار متنوعی دارد و و شهروندان این استان چون زبان ملی-قومی همدیگر را نمی‌فهمند به ناچار برای برقراری ارتباط به فارسی صحبت می‌کنند. در این استان اتنیک‌ها، اقوام و عشایر بومی در مناطق خود به صورت منزوی زندگی می‌کنند و چون از گذشته خود هیچ نمی‌دانند و یا نمی‌خواهند بدانند بنابراین لقمه چرب و نرمی برای رقابتهای قومی-حزبی گروه‌های مهاجر و زیاده‌خواه کُرد شده‌اند.

در استان کرمانشاه زبانهای: لری، لکی، تورکی، کردی، عربی، تاتی، گیلکی، مازنی، ارمنی و فارسی تکلم می‌شود.

تورکان استان کرمانشاه در شهرهای زیر سکونت دارند:

شهرستان سنقر (سونغور): اکثریت جمعیت این شهرستان را تورک‌ها تشکیل می‌دهند و زبان رایج و ارتباطی در این منطقه تورکی است، اقلیتی از طوایف قومیت اتنوپولیتیک کُرد نیز در این منطقه سکونت دارند.

شهر گودین (گادین): این شهر بر روی دشت آوشار-آفشار واقع گردیده و مردم این شهر به سه زبان لری، لکی و تورکی صحبت می‌کنند. (اخیراً نام روستاهای تورکی این شهر را تغییر می‌دهند تا تاریخ و هویت تورکی آنجا فراموش شود!! مثلاً نام روستای «بالا قارلیق» را به روستای «اسلام آباد» تغییر داده‌اند.)

شهرستان کنگاور: مردم به دو زبان لکی و تورکی صحبت می‌کنند.

شهرستان صحنه: مردم به دو زبان لکی و تورکی صحبت می‌کنند.

در شهرستانهای گهواره، کوزران و ماهی دشت جمعیت قابل توجهی از تیره‌های مختلف ایل تورک قاشقایی؛ مانند، باباخانی، جانی خانی، چه‌لاوی (چلبی)، اللهی خانی و طوایفی از ایل تورک آفشار مانند طایفه نادری (نی‌ریزی) سکونت دارند.

در شهرستانهای حمیل و فیروزآباد تعدادی از روستاها تورک‌نشین‌اند و ییلاقها نیز محل کوچ‌نشینی عشیرت‌های تورک است. مانند: دهستانهای قره‌سو، تالان دشت، تق تق.

بسیاری از روستاهای بخش مرکزی و توابع شهرستان کرمانشاه نیز نامهای تورکی دارند و در گذشته تورک‌نشینا بودند که متأسفانه اهالی تورک این روستاها یا از موطن خود مهاجرت کرده‌اند و یا در درون اقوام دیگر آسیمیله گشته‌اند.

اتنیک‌ها و اقوام استان کرمانشاه به شرح زیر است:

جامعه‌ی تورک سنقر (سونغور)، که در شهرستانهای سنقر (سونغور) و کنگاور سکونت دارند.

ایل ترکاشوند (ترکاشن): دو طایفه هستند و به لکی و تورکی صحبت می‌کنند.
توضیح: ایل ترکاشوند در دو منطقه استان کرمانشاه زندگی می‌کنند. یکی در شهرستان کنگاور که با جامعه‌ی تورک سنقر در آمیخته‌اند. دوم در جنوب استان کرمانشاه در شهرستانهای حمیل و فیروزآباد که عمدتاً کوچ‌نشین هستند و در بعضی از فصول سال به استانهای دیگر کوچ می‌کنند.

ایل احمدوند بهتویی؛ سه طایفه هستند: تیره «جانی خانی» از ایل تورک قاشقایی طایفه کشکولی. طایفه «بهتویی» از تاتهای مهاجر استان قزوین از بخش حصار خروان هستند. طایفه «میراحمدوند» از لک‌ها. ایل احمدوند شیرازی، از مهاجران شیرازی هستند.

ایل گیلانی ساکن در گیلان‌غرب. این شهر در زمان رضا شاه احداث شد و مردم بومی آنجا به زبان کلهری صحبت می‌کنند.

ایل زنگنه: در مورد ریشه ایل زنگنه اختلاف نظر بسیار است. مورخی بنام معین الدین نطنزی، ایل زنگنه را از طایفه چهار لنگ بختیاری معرفی کرده و اعتقاد دارد که آنها جز قلمرو آتابکان لرستان بودند. برخی هم زنگنه را از مهاجران تورک کرکوک می‌نامند که در زمان شاه عباس صفوی به ایران کوچیدند. مردم ایل زنگنه غالباً به زبان لکی و برخی هم به تورکی صحبت می‌کنند. چون در قدیم به برخی از عشایر و کوه‌نشینان «کورد» می‌گفتند، بنابراین احزاب زیاده‌خواه کردی می‌خواهند فقط با استناد به کلمه کورد، ایل زنگنه را کرد بنامند، این در حالیست که زبان این ایل، لکی است و اندکی نیز تورکی تکلم می‌کنند.

ایل کلهر: سه طایفه هستند. طایفه «چاردولی» (چرداول) – طایفه «خارجی» که از مهاجران مختلف از استانهای دیگر می‌آیند و به زبانهای گوناگون صحبت می‌کنند اما گویش کلهری هم می‌دانند. طایفه «چنار و کنار» به زبان کلهری صحبت می‌کنند. طوایف چاردولی به سه زبان کلهری، لکی و تورکی صحبت می‌کنند و ریشه قومی آنها شناخته نشده است. در استان ایلام نیز طایفه چاردولی (چرداول) زندگی می‌کنند و جالب آنکه برخی مناطق آنجا اسامی تورکی دارند، مانند: دهستان کؤلگه (به زبان تورکی یعنی سایه)، کوهستان قالاقیران.

ایل سنجابی: چند طایفه هستند. طوایف «چه‌لاوی» یا (چلبی)، «اللهی خانی»، «برخوردار»، «خدا مروت»، «خدا رحیم»، «دستجه» تورک هستند و از استان فارس به کرمانشاه کوچیده‌اند و خودشان نیز صریحاً هویت تورکی خود را اعتراف می‌کنند، اما برخی از آنان زبان تورکی را فراموش کرده‌اند!! – طایفه «باقی» که عرب هستند و به زبان عربی صحبت می‌کنند – طایفه «عباسوند» که از ادغام طایفه «سادات گوران» و طایفه «باباخانی » ایل تورک قاشقایی تشکیل شده و مذهب آنها یارسان یا اهل حق هستند. – طایفه «دالیان» که مذهب این طایفه صوفی است. بقیه طوایف ایل با گویش سنجابی صحبت می‌کنند. جمعیت قابل توجهی از ایل سنجابی تورک هستند که به علت وصلت با سنجابی‌ها به زور کُرد خوانده می‌شوند!! گویش سنجابی جزئی از زبان گورانی بوده، اما به علت اختلاط با زبانهای تورکی و عربی، بسیار تغییر کرده و در حال اضمحلال است، طوری که قادر نیستند با دیگر گورانها صحبت کنند. واژه «سنجابی» غلط است زیرا مردم محلی بصورت «سنجاوی یا سنجاری» تلفظ می‌کنند که از ریشه تورکی «سنجری» می‌آید. فقط شوونیستهای فارس و زیاده‌خواهان کُرد واژه غلط «سنجابی» را بکار می‌برند تا ریشه تورکی آن فراموش شود!! در کردستان عراق هم شهری بنام «سنجر» وجود دارد که کردها آنجا را «سنجار یا سنجاو» تلفظ می‌کنند، گروه‌های زیاده‌خواه کرد و حامیان آنها نام این شهر را «شنگال» نیز می‌خوانند!

ایل قلخانی: مردم قلخانی از ایل کلهر هستند ولی قادر نیستند به زبان کلهری صحبت کنند و به زبان گورانی صحبت می‌کنند!! علت آنکه آنها به زبان گورانی علاقمند شدند بدان جهت است که از اهل حق (یارسان) هستند و اغلب گورانها نیز از اهل حق هستند. یکی از طوایف این ایل بنام طایفه «پالانی» از مهاجران مازندرانی هستند.

ایل گوران: چندین طایفه هستند و به زبان گورانی صحبت می‌کنند. یکی از طوایف این ایل بنام طایفه «نادری» از ایل تورک آفشار بوده و از نی‌ریز (استان فارس) به کرمانشاه مهاجرت کرده‌اند. گورانها از اهل حق (یارسان) هستند. بعضی‌ها طایفه تورک «نادری» در شهرهای «نی‌ریز» استان فارس و «بن» استان چهارمحال و بختیاری را با تورک‌های ایل قاشقایی‌ اشتباه می‌گیرند. هر چند که طایفه تورک نادری با ایل تورک قاشقایی در استانهای فارس و چهارمحال و بختیاری آمیخته شده‌اند، اما آنها از ایل تورک آفشار هستند.

ایل جمور (جومور): این ایل چند طایفه است. مانند «جومور»، «ویسی»، «گومه»، «براز»، «عبدلی»، «جعفری»، «چراغی». عشایر طایفه «جومور» از تورک‌ها هستند که از مراتع جومور اسدآباد همدان واقع در منطقه‌ای کوهستانی بنام آلماباغی می‌آیند. طایفه «ویسی» عمدتاً از لک‌ها هستند ولی در بین آنها طوایفی از ایل تورک «لَرَکی» نیز مخطوط شده‌اند. «لَرَکی»‌ها ایلی از تورک‌ها هستند که عمدتاً در استان خوزستان زندگی می‌کنند ولی اقلیتی هم در استان کرمانشاه زیر شاخه ایل «جومور» زندگی می‌کنند. بقیه طوایف ایل جومور از لک‌ها هستند.

ایل زوله: چند طایفه است. اکثریت مردم به زبان لکی و اقلیتی هم به زبان تورکی صحبت می‌کنند. تورک‌های ایل زوله دو طایفه هستند. طایفه «نادری» از ایل تورک آفشار و طایفه «چاپلیق» از تورکان استان لرستان که با طوایف لر و لک مانند «یوسفی میاخ» و «شه نظر» در آمیخته‌اند.

ایل زردلان: به زبان لکی صحبت می‌کنند.

ایل جلالوند: به زبان لکی صحبت می‌کنند.

ایل بالاوند: به زبان لکی صحبت می‌کنند.

ایل پایروند: به زبان لکی صحبت می‌کنند.

ایل جاف: مهاجرانی از استان سلیمانیه عراق هستند. در اواخر دوره قاجار، بین کرانه غربی «رود سیروان» از استان سلیمانیه عراق و «رود قره‌سو» در غرب استان کرمانشاه، ییلاق و قشلاق می‌کردند. در زمان محمد رضا شاه پهلوی در شهرستانهای پاوه، جوانرود، روانسر و سرپل ذهاب تخته قاپو شدند و در طی اصلاحات اراضی تمام زمینهای غرب کرمانشاه از خانهای بختیاری مصادره و به عشایر مهاجر ایل جاف هدیه داده شد تا تخته قاپو و ساکن همیشگی کرمانشاه شوند!! ایل جاف یاغی‌ترین طایفه از کردهاست که حتی در کردستان عراق نیز آنها را راهزن خطاب می‌کنند.

ایل ثلاث: سه طایفه هستند: باباجانی، ولد بیگی، قبادی. این ایل نیز هم‌زمان با ایل جاف از عراق مهاجرت کرده‌اند و به دستور محمد رضا شاه پهلوی در شمال‌غرب استان کرمانشاه در زمینهای خان بختیاری ساکن شدند. آنها هم به زبان سورانی صحبت می‌کنند.

در بین جامعه‌ی ایرانی زبان موجود در منطقه، ایلات گوران و سنجابی (سنجاری) خوشنام‌ترین و گروه سورانی (ایل جاف، ایل ثلاث، ایل اردلانی و ایل شکاک) بدنام‌ترین و یاغی‌ترین آنها هستند. هیچکدام از این گروه‌ها، ایلات و طوایف به اصطلاح کُردزبانی که از آنها نام برده شد حتی زبان یکدیگر را نمی‌فهمند چون آنها از یک گروه اتنیکی نیستند و بر اساس سیاستهای ملت‌سازی غربی-انگلیسی، ملت «کُرد» نامیده می‌شوند.

تا چندی پیش در استان کرمانشاه، تمام اتنیک‌ها، قومیت‌ها و عشایر، لباس سنتی خودشان را می‌پوشیدند ولی در این اواخر لباس کُردی به دلایلی سیاسی و در راستای کُردسازی این استان رایج شد و اکنون حتی بعضی غیر کردها نیز لباس کردی می‌پوشند.

جمعیت لک‌ها در استان کرمانشاه در اکثریت قاطع است و جامعه‌ی اتنوپولیتیک کُرد در اقلیت هستند. زبان لکی هیچ ارتباطی با زبان اتنوپولیتیک کردی ندارد و زبانی مستقل در گروه زبان‌های ایرانیک می‌باشد ولی به خاطر اهداف سیاسی شاخه‌ای از زبان کُردی خوانده می‌شود. زبان لکی از طرف سازمان میراث فرهنگی ایران به عنوان زبانی مستقل و جدای از کُردی در حوزه‌ی میراث ناملموس ثبت گردیده است.

متأسفانه تعداد زیادی از تورکان در استان کرمانشاه به علت نداشتن شعور ملی، هویت خود را فراموش کرده و یا در این مسئله بی‌تفاوتند و یا در لک‌ها و یا در جامعه‌ی اتنوپولیتیک کُرد ادغام شده‌اند!! البته این فاجعه خود به خود روی نداده، شوونیسم فارس و گروه‌های زیاده‌خواه کُرد در جعل و تلقین هویت کاذب به مردم تورک این استان، تلاشهای زیرزمینی بسیاری می‌کنند. در بین لک‌ها نیز عرق ملی ضعیف است و ناخواسته قربانی ناسیونالیسم اتنوپولیتیک کُردی می‌شوند.

تهیه و تنظیم از: آرسلان قاشقایی
بازبینی و بازنویسی از:سولماز شاهسئون باغدادی

این مطلب را شیر کنید

Check Also

تلاش قزاقستان برای تقویت پیوندهای خود با جهان تو‍‍رک

به گزارش «سایت خبری تحلیلی _ بایداق »‌  آبزال سفر بئکولی، سفیر قزاقستان در آنکار …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

من ربات نیستم *

کتابخانه دیجیتالی بایداق راه اندازی شد. برای دسترسی به کتابخانه از منوی کتابخانه بایداق استفاده نمائید. رد کردن